beylikdüzü escort beylikdüzü escort beylikdüzü escort bayan beylikdüzü escort beylikdüzü escort beykent escort beylikdüzü escort beylikdüzü escort Beylikdüzü escort bayan
Bugun...



ERİŞİLEBİLİRLİK BİR LÜTUF DEĞİL, YAŞAM HAKKIDIR!


facebook-paylas
Tarih: 17-11-2026 14:31

ERİŞİLEBİLİRLİK BİR LÜTUF DEĞİL, YAŞAM HAKKIDIR!

BİR ŞEHRİN KALDIRIMINDA YALNIZCA TAŞLAR DEĞİL,

İNSANLARIN VİCDANI DA SINANIYOR!

ERİŞİLEBİLİRLİK BİR LÜTUF DEĞİL, YAŞAM HAKKIDIR!

 

FARUK OCAK

 

Bir şehir düşünün. Sokakları var, caddeleri var, kaldırımları var, parkları, meydanları, alışveriş merkezleri ve modern binaları var. Her köşesinde gelişmişlikten, medeniyetten ve şehirleşmeden söz ediliyor. Belediyeler yeni projelerini tanıtıyor, yapılan kaldırımların fotoğrafları paylaşılıyor, kılavuz yolların döşendiği anlatılıyor. Peki, bütün bunların arasında görme engelli bir vatandaş o şehirde tek başına, güvenle ve bağımsız biçimde yürüyebiliyor mu?

Asıl sorulması gereken soru budur.

Türkiye’nin aşağı yukarı yarısından fazlasını gezmiş, çok sayıda ilin merkezini, ilçesini, mahallesini ve farklı yerleşim alanlarını ziyaret etmiş biri olarak yıllardır karşılaştığım manzaraları artık daha güçlü biçimde dile getirmek istiyorum. Gittiğim şehirlerde yalnızca yolları, binaları ve meydanları incelemedim. Görme engelli bireylerin günlük yaşamda karşılaştıkları engelleri, bağımsız hareket edebilmek için verdikleri mücadeleyi ve erişilebilirlik adı altında yapılan çalışmaların gerçek hayatta ne kadar işlevsel olduğunu da gözlemledim.

Karşılaştığım manzaraların önemli bir bölümü aynı soruyu düşündürdü: Biz gerçekten engelsiz şehirler mi inşa ediyoruz, yoksa engelli vatandaşlarımızı şehirlerin içinde kendi kaderleriyle mi baş başa bırakıyoruz?

Biraz ironik konuşalım. Çünkü bazen yaşadığımız gerçekleri anlatabilmek için toplumun alıştığı duyarsızlığı kendi diliyle yüzüne göstermek gerekiyor.

Dilediğiniz yere bir ağaç dikin, kaldırımın ortasına elektrik direği yerleştirin, uygun gördüğünüz noktaya trafik levhası koyun. Görme engelli bir vatandaş beyaz bastonuyla yürürken ağaca çarparsa ne olacak? Canım, biraz dikkat etsin! Elektrik direğine çarparsa da artık o direğin yerini ezberlesin. Herkesin işi gücü yok, bir de görme engellilerin nasıl yürüyeceğini mi düşüneceğiz?

Esnafımız da dükkânının önündeki kaldırımı kendi mülkü gibi kullanıyor. Masalar, sandalyeler, ürün kasaları, reklam panoları, kıyafet mankenleri ve dondurma dolapları kaldırımlara yerleştiriliyor. Kılavuz yolun üzerine kadar taşan bu eşyalar, görme engelli vatandaşların güvenli yürüyüşünü engelliyor.

Olsun canım, esnafımız ürünlerini sergileyecek! Görme engelli de başka bir yol bulsun. Kaldırımda yürümek zorunda mı? Hem o kadar eşyanın arasında yürümek biraz dikkat de gerektirir, değil mi?

Bir de araç sürücülerimiz var. Kaldırımın üzerine otomobilini bırakıyor, yaya geçişini tamamen kapatıyor. Görme engelli bir vatandaş önündeki aracı aşabilmek için yola çıkmak zorunda kalıyor. Bu defa da karşısına akan trafik çıkıyor.

Ne yapalım yani? Sürücü aracını park edecek, görme engelli de yolunu değiştirecek! Bir insanın kaldırımda güvenle yürüme hakkı, bir başkasının park etme kolaylığından daha mı önemli?

Kaldırımların taşları kırılmış, yüzeyleri bozulmuş, yağmur suları birikmiş, bazı bölümlerinde çukurlar oluşmuş. İnsanlar yürürken sendeleyebilir, düşebilir, yaralanabilir. Ama olsun, her kaldırımın düzgün olması da beklenmez ki! Biraz kusur kadı kızında da olur!

Bodrum katlarına inen merdivenler korumasız bırakılmış, kaldırım kenarlarında derin boşluklar oluşmuş, yol çalışmaları sırasında çukurlar açık bırakılmış. Görme engelli vatandaşın bu alanlara düşme ihtimali varmış. Ne gerek var bu kadar önleme? Düşmemek de biraz vatandaşın sorumluluğu değil mi?

İşte toplumun davranışlarıyla verdiği mesaj bazen tam olarak budur. Kimse açıkça engelli vatandaşlara evinizde oturun demiyor. Kimse sizin sokakta ne işiniz var diye bağırmıyor. Ancak yapılan ihmaller, alınmayan önlemler ve görmezden gelinen sorunlar, bazen söylenmeyen bütün bu cümleleri insanın yüzüne çarpıyor.

Oysa mesele bir kaldırımın üzerine birkaç taş döşemek, bir caddeye sarı renkli hissedilebilir yüzey yerleştirmek veya bir belediye binasının girişine rampa yapmak değildir. Mesele, bir insanın hayatını başkasına bağımlı olmadan sürdürebilmesidir.

Şimdi bu ironiyi bir kenara bırakalım ve yaşadığımız gerçeklerden birkaç örnek üzerinden ilerleyelim.

Kılavuz yollar görme engelliler için mi yapılıyor, yoksa fotoğraf çekilmek için mi?

Birçok şehirde merkezlere kılavuz yollar döşendiğini görüyoruz. İlk bakışta güzel bir çalışma yapıldığı düşünülüyor. Ancak biraz ilerlediğinizde yolun elektrik direğine, ağaca, trafik levhasına, duvara veya başka bir engelin önüne çıktığını görüyorsunuz. Bazı yerlerde masalar, sandalyeler, reklam panoları, kıyafet mankenleri ve dondurma dolapları bu yolların üzerine yerleştiriliyor.

Böyle bir durumda insan sormadan edemiyor: Kılavuz yolu görme engelli vatandaşın bağımsız hareket etmesi için mi yaptınız, yoksa belediyenin faaliyet raporuna güzel bir fotoğraf koyabilmek için mi?

Daha da düşündürücü olanı, kılavuz yolların çoğu zaman yalnızca şehir merkezlerinde birkaç noktaya döşenmesi. Şehir merkezinden biraz uzaklaştığınızda, mahalle aralarına girdiğinizde veya kamu kurumlarına ulaşmak istediğinizde bu çalışmaların devamlılığını göremeyebiliyorsunuz.

Görme engelli birey yalnızca şehir meydanında yaşamıyor. Onun da evi, mahallesi, alışveriş yaptığı dükkânı, gittiği hastanesi, kullandığı otobüs durağı ve günlük yaşamını sürdürdüğü güzergâhları var.

Şehir merkezine kılavuz yol döşeyip diğer alanları görmezden gelmek, erişilebilirliği yarım bırakmaktır. Bir insanı evinden çıkarıp birkaç yüz metre sonra yeniden yardıma muhtaç hâle getirmek, bağımsız yaşamı sağlamak değildir.

Kılavuz yolların yalnızca yapılması değil, kesintisiz, doğru yönlendiren, güvenli ve kullanılabilir olması gerekir. Bu yolların başlangıç ve bitiş noktaları planlanmalı, yaya geçitlerine, toplu taşıma duraklarına, kamu binalarına ve önemli hizmet noktalarına ulaşması sağlanmalıdır.

Üstelik döşenen yüzeylerin zaman içinde kırılması, sökülmesi, yerinden çıkması veya üzerinin başka malzemelerle kapatılması da ciddi bir sorundur. Bir kez yapılan çalışmanın yıllarca korunması ve denetlenmesi gerekir.

Bir gün Kocaeli’de yaşadığımız manzara, erişilebilirlik meselesinin neden yalnızca taş ve betondan ibaret olmadığını gösterdi.

Görme engelli arkadaşlarımızla birlikte şehir merkezinde yürüyorduk. Kılavuz yolu takip ederek ilerleyen arkadaşlarımızdan birinin kolu, yolun üzerine yerleştirilmiş ve kıyafetlerle giydirilmiş bir mankene çarptı.

Arkadaşımız dönerek özür diledi.

Evet, yanlış okumadınız. Görme engelli arkadaşımız, kendi güvenli yürüyüş güzergâhına yerleştirilmiş bir mankene çarptığı için özür diledi.

İşte insanın üzerinde düşünmesi gereken an tam da budur.

Bir vatandaş kendi yürüme alanında karşısına çıkarılan bir engelle çarpışıyor ve refleks olarak özür diliyor. Çünkü toplumda engelli bireylerin sürekli dikkatli olması, başkalarını rahatsız etmemesi ve karşılaştıkları zorluklara uyum sağlaması bekleniyor.

Peki, neden kimse o mankenin oraya nasıl yerleştirildiğini sorgulamıyor? Neden o mağazanın önündeki kılavuz yolun kapatılmasına izin veriliyor? Neden bir insanın güvenli hareket etme hakkı, ürünlerin sergilenmesinden daha önemsiz görülüyor?

O an yalnızca bir mankenin yanlış yerde durduğunu görmüyorsunuz. Bir toplumun erişilebilirlik konusundaki düşünce biçimini de sorguluyorsunuz.

Belki de asıl özür dilemesi gereken, geçiş alanını kapatan kişi olmalıydı.

Bu olay bize çok önemli bir gerçeği hatırlatıyor: Engelli bireylerin yaşamını zorlaştıran yalnızca fiziksel engeller değildir. Bazen asıl engel, başkasının hakkını düşünmeden hareket eden insanın duyarsızlığıdır.

Kaldırımlar herkesindir, kimsenin özel mülkü değildir!

Esnafımızın ticari faaliyetini sürdürmesi elbette önemlidir. Ancak dükkânın önündeki kaldırımı masa, sandalye, ürün kasası, reklam panosu, manken veya dondurma dolabıyla kapatmak başka insanların geçiş hakkını ortadan kaldırmamalıdır.

Belediyeler bu konuda yalnızca uyarı yapmakla yetinmemeli, düzenli denetimler gerçekleştirmelidir. Kurallar herkes için eşit uygulanmalı, kamusal alanların kişisel kullanım alanına dönüşmesine izin verilmemelidir.

Araç sürücüleri de kaldırımları otopark olarak kullanmaktan vazgeçmelidir. Birkaç dakikalık park kolaylığı, başka bir insanı araç trafiğinin içine çıkmak zorunda bırakabilir. Bu, basit bir trafik ihlali olmanın ötesinde, insan hayatını ilgilendiren bir güvenlik sorunudur.

Şehirleri planlarken insanı merkeze koymak zorundayız.

Ağaçlar belirli aralıklarla ve uygun hizalarda dikilmelidir. Ağaç dalları baş ve yüz hizasında tehlike oluşturmayacak şekilde budanmalıdır. Gövdelerinin çevresinde güvenli geçiş alanları bırakılmalıdır.

Elektrik direkleri, trafik levhaları, reklam panoları ve diğer kent mobilyaları yaya güzergâhlarını daraltmayacak biçimde konumlandırılmalıdır. Kaldırımlara yerleştirilen beton mantarlar ve araç engelleyici bariyerler, beyaz bastonla fark edilebilir ve güvenli geçişi engellemeyecek şekilde tasarlanmalıdır.

Kaldırım yüzeyleri düzgün, dayanıklı ve kaymaz malzemelerden oluşturulmalıdır. Yağmur sularının birikmesi önlenmeli, kırılan taşlar, açık rögarlar ve çukurlar zamanında onarılmalıdır.

Bodrum katlarına inen merdivenler, derin boşluklar ve kot farklılıkları güvenlik korkuluklarıyla korunmalıdır. Görme engelli bireylerin bastonlarıyla fark edebileceği uyarıcı yüzeyler kullanılmalıdır. Güvenlik, bir kaza meydana geldikten sonra hatırlanacak bir konu değildir.

Toplu ulaşımda bağımsızlık bir ayrıcalık değil, temel ihtiyaçtır.

Belediye otobüslerinde sesli bilgilendirme sistemleri bulunmalı ve düzenli çalışmalıdır. Otobüsün hangi hatta hizmet verdiği, hangi durağa ulaştığı ve sonraki durağın neresi olduğu sesli olarak duyurulmalıdır.

Duraklarda hissedilebilir yüzeyler bulunmalı, otobüslerin uygun biçimde yanaşması sağlanmalıdır. Araç içindeki düğmeler, çocukların, kısa boylu vatandaşların ve bedensel engelli bireylerin kolayca erişebileceği noktalara yerleştirilmelidir.

Görme engelli bir vatandaşın her otobüse bindiğinde şoföre hangi hatta olduğunu sormak, ineceği durağı takip etmek için sürekli başka bir yolcudan yardım istemek zorunda kalmadığı bir ulaşım sistemi kurulmalıdır.

Trafik ışıklarında sesli sinyalizasyon sistemleri yaygınlaştırılmalı, özellikle yoğun kavşaklarda güvenli geçiş imkânı sağlanmalıdır. Görme engelli bireylerin karşıdan karşıya geçerken yalnızca çevredeki insanların yardımına mahkûm edilmesi kabul edilemez.

Kamu binaları herkesin kullanabileceği şekilde düzenlenmelidir.

Hastaneler, belediyeler, okullar, adliyeler ve diğer kamu kurumlarında erişilebilirlik bütün yönleriyle sağlanmalıdır. Asansörlerde Braille alfabesiyle hazırlanmış kabartma kat numaraları ve sesli anonslar bulunmalıdır.

Bedensel engelli vatandaşlar için uygun eğimde rampalar, erişilebilir tuvaletler, yeterli genişlikte kapılar ve engelsiz geçiş alanları oluşturulmalıdır. Görme engelli bireyler için de yönlendirme, bilgilendirme ve bağımsız hareket imkânları sağlanmalıdır.

Bir vatandaşın kamu hizmetinden yararlanabilmesi için başka bir insanın yardımına mecbur kalması, erişilebilirlik konusunda hâlâ eksiklikler bulunduğunun göstergesidir.

Yerel yönetimlere, belediye başkanlarına ve karar vericilere açık bir çağrımız var.

Yeni bir cadde düzenlemesi yapmadan, kaldırım inşa etmeden, park oluşturmadan veya ulaşım projesi hazırlamadan önce engelli vatandaşların görüşlerini alın.

Bir görme engelli bireyin deneyimiyle bir şehir plancısının projesi, bir tekerlekli sandalye kullanıcısının ihtiyacıyla bir mimarın çizimi aynı masada buluşmalıdır. Çünkü erişilebilirlik yalnızca teknik hesaplarla değil, o alanı kullanacak insanların gerçek ihtiyaçlarıyla tamamlanır.

Engelli bireyleri projeler bittikten sonra görüşü alınacak kişiler olarak görmeyin. Planlama aşamasından uygulamaya, denetimden değerlendirmeye kadar karar süreçlerinin içinde yer almalarını sağlayın.

Erişilebilirlik komisyonlarını yalnızca kâğıt üzerinde tutmayın. Bu komisyonlarda engelli bireylerin etkin temsilini sağlayın. Yapılan çalışmaları kamuoyuyla paylaşın. Eksiklikleri belirleyin ve giderilmesi için takvim oluşturun.

Belediyelerin başarısı yalnızca kaç kilometre yol yaptıklarıyla, kaç park açtıklarıyla veya kaç bina inşa ettikleriyle ölçülmemelidir. Bir görme engelli vatandaşın beyaz bastonuyla bağımsız yürüyebildiği, tekerlekli sandalye kullanan bir bireyin kamu binasına rahatlıkla girebildiği ve işitme engelli bir vatandaşın hizmetlere eşit biçimde ulaşabildiği şehirler oluşturabilmek de gerçek başarıdır.

Toplumun bütün kesimlerine de bir çağrımız var.

Esnaflarımız kaldırımları işgal etmesin. Sürücülerimiz araçlarını yaya geçiş alanlarına park etmesin. Vatandaşlarımız erişilebilirlik sorunlarını gördüğünde sessiz kalmasın. Belediye çalışanları, trafik görevlileri, mimarlar, mühendisler, şehir plancıları ve toplu taşıma personeli bu konuda düzenli eğitim alsın.

Çünkü erişilebilirlik yalnızca görme engellilerin sorunu değildir. Bedensel engelli bireyleri, işitme engellileri, yaşlıları, çocukları, geçici hareket kısıtlılığı yaşayan insanları ve bebek arabası kullanan aileleri de doğrudan ilgilendirir.

Bugün görme engelli bir vatandaşın bastonuyla takıldığı bir engel, yarın yaşlı bir insanın düşmesine veya tekerlekli sandalye kullanan bir bireyin yola çıkmak zorunda kalmasına neden olabilir.

Erişilebilir bir şehir herkesin hayatını kolaylaştırır.

Türkiye’de 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun başta olmak üzere erişilebilirliği güvence altına alan hukuki düzenlemeler bulunmaktadır. Ancak kanunların varlığı, uygulamadaki bütün sorunların çözüldüğü anlamına gelmiyor.

Hukuki düzenlemelerin yanında denetim, uygulama, sürdürülebilirlik ve toplumsal bilinç de gereklidir. Kâğıt üzerinde tamamlanan bir çalışma, sokakta uygulanmadığı sürece vatandaşın hayatına dokunamaz.

Bir belediye kılavuz yol döşeyebilir ama o yolun üzerine masa ve sandalye konulmasına izin veriyorsa yapılan çalışma amacına ulaşamaz. Bir kaldırım inşa edebilir ama o kaldırıma araç park edilmesini önleyemiyorsa erişilebilirlik sağlanamaz. Bir kamu binasına rampa yapabilir ama görme engelli vatandaşın binada bağımsız yön bulmasını sağlayamıyorsa çalışma eksik kalır.

İşte bu nedenle erişilebilirlik, bir defalık proje değil, sürekli bir sorumluluktur.

Engelli bireylerden sürekli uyum sağlamalarını bekleyen bir toplum, kendi sorumluluklarını yerine getirmiyor demektir.

Yıllardır engelli bireylerin karşısına çıkan sorunları konuşuyoruz. Bağımsız yaşamı, eşit vatandaşlığı, toplumsal katılımı ve erişilebilirliği anlatıyoruz. Ancak artık yalnızca konuşmakla yetinmemeliyiz. Yapılan çalışmaların sonuçlarını sorgulamalı, eksiklikleri görünür kılmalı ve çözümün bir parçası olmalıyız.

Görme engelli bir vatandaş evinden çıktığında güvenli biçimde yürüyebilmelidir. Bir markete gidebilmeli, otobüse binebilmeli, hastaneye ulaşabilmeli, istediği sosyal etkinliğe katılabilmeli ve hiçbir engelle karşılaşmadan evine dönebilmelidir.

Bütün bunları yaparken sürekli bir refakatçiye ihtiyaç duymak zorunda kalmamalıdır.

Elbette yardımlaşmak güzeldir. Bir insanın başka bir insana destek olması toplumsal dayanışmanın önemli bir parçasıdır. Ancak yardımseverlik, erişilebilirliğin yerine geçemez. Çünkü bağımsız yaşam bir iyilik değil, eşit vatandaşlık hakkıdır.

Bir görme engelli bireyin sokakta güvenle yürüyebilmesi için başkalarının merhametine değil, doğru planlanmış kaldırımlara ve uygulanmış erişilebilirlik standartlarına ihtiyacı vardır.

Bir tekerlekli sandalye kullanıcısının bir binaya girebilmesi için birilerinin onu kucaklayarak merdivenlerden çıkarmasına değil, uygun rampalara ve erişilebilir girişlere ihtiyacı vardır.

Bir işitme engelli vatandaşın kamu hizmetinden yararlanabilmesi için karşısındaki insanın onu anlamaya çalışmasına mahkûm kalmaması, erişilebilir iletişim imkânlarına sahip olması gerekir.

Bizim istediğimiz ayrıcalık değil, eşitliktir. Acınmak değil, anlaşılmaktır. Lütuf değil, haktır. Başkalarının hayatına yük olmak değil, kendi hayatımızın kararlarını bağımsız biçimde verebilmektir.

Şimdi bütün belediye başkanlarına, yerel yöneticilere, siyasi parti temsilcilerine, esnaflara ve vatandaşlarımıza birkaç soru sormak istiyorum.

Bir görme engelli vatandaşın kılavuz yolunun üzerine masa koyduğunuzda onun hayatında nasıl bir tehlike oluşturduğunuzu hiç düşündünüz mü?

Bir kaldırıma otomobilinizi park ettiğinizde o insanın hangi güzergâhtan ilerlemek zorunda kalacağını hesapladınız mı?

Bir belediye olarak yalnızca şehir merkezine kılavuz yol döşeyip mahalleleri ve ara sokakları ihmal ettiğinizde, o şehirde yaşayan engelli vatandaşlara nasıl bir mesaj verdiğinizi sorguladınız mı?

Bir görme engelli bireyin karşısına manken, tabela, elektrik direği veya dondurma dolabı çıktığında, bu sorunun sorumluluğunu kim üstlenecek?

Bir insanın bağımsız yaşama hakkını sağlamak için illa bir kaza yaşanmasını mı bekleyeceğiz?

Artık erişilebilirliği birkaç fotoğrafla, birkaç projeyle ve özel günlerde yapılan açıklamalarla sınırlı tutmayalım.

Bir şehrin gerçek medeniyet seviyesi, engelli vatandaşlarının o şehirde ne kadar bağımsız yaşayabildiğiyle ölçülür.

Unutmayalım, bir kaldırımın üzerinde bırakılan küçük bir engel, bir insanın hayatında aşılması güç bir duvara dönüşebilir. Bir kılavuz yolun üzerine konulan masa, yalnızca bir eşya değildir; bir insanın özgürlüğünün önüne çıkarılan engeldir.

Bir insanın kendi koluna çarpan mankenden dolayı özür dilemek zorunda kaldığı bir şehirde, yalnızca kaldırımları değil, toplumsal duyarlılığımızı da yeniden gözden geçirmemiz gerekiyor.

Çünkü bazen bir insanın hayatını zorlaştıran şey gözlerinin görmemesi değil, çevresindeki insanların görmezden gelmesidir.

ŞEHİRLERİ ENGELLİLERİN YAŞAMINA GÖRE DÜZENLEYİN, ENGELLİLERİ ŞEHİRLERİN ENGELLERİNE GÖRE YAŞAMAYA MECBUR BIRAKMAYIN!

Erişilebilirlik bir lütuf değildir. Bir yardım kampanyası değildir. Bir belediyenin reklam çalışması hiç değildir. Erişilebilirlik, insan onurunun, bağımsız yaşamın ve eşit vatandaşlığın temel şartıdır.

Şehirler hepimizindir. Kaldırımlar hepimizindir. Sokaklar hepimizindir. Yaşam hakkı hepimizindir.

Bir gün herkesin bir başkasının yardımına ihtiyaç duyabileceğini unutmayalım. Bugün bir görme engellinin geçemediği kaldırım, yarın sizin annenizin, babanızın, çocuğunuzun veya yakınınızın önündeki engel olabilir.

Bir şehrin kaldırımlarını düzeltmek mümkündür. Peki, insanların vicdanındaki engelleri kaldırmak için daha ne kadar bekleyeceğiz?

 







Etiketler :

FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER GÜNDEM Haberleri

YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
HABER ARA
Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
YUKARI YUKARI